Cẩm nang Du lịch Ninh Bình 2026 từ A-Z: Chơi gì? Ăn gì? Ở đâu?

Ninh Bình là nơi bạn có thể ghé thăm vào nhiều thời điểm trong năm. Tuy nhiên, nên đến đây vào mùa xuân (tháng 1 - 3) khi tiết trời mát mẻ, có nhiều lễ hội và mùa hè (tháng 5 - 8) để ngắm những cánh đồng lúa chín vàng hay các đầm sen thơm ngát.

Từ Hà Nội, có thể bắt xe khách tại bến xe Giáp Bát hoặc đặt xe Limousine đến Ninh Bình. Giá vé dao động từ 100.000 - 150.000 đồng, thời gian di chuyển khoảng 2 giờ.

Nếu xuất phát từ TP. HCM, du khách bay ra Hà Nội và đi xe khách về Ninh Bình với các lựa chọn như trên. Các hãng hàng không Việt Nam như Vietnam Airlines, Vietjet Air, Jetstar, đều khai thác chuyến bay từ TP. HCM đến Hà Nội. Hiện giá vé dao động từ 900.000 - 1,3 triệu đồng/ chiều.

Ngoài ra, du khách từ các tỉnh thành khác có thể tới Ninh Bình bằng tàu hỏa. Website của Tổng công ty đường sắt cho phép đặt trước vé hoặc khách có thể mua tại ga. Ga tàu hỏa Ninh Bình nằm ngay trung tâm.

Nếu đi bằng phương tiện cá nhân, từ Hà Nội, du khách theo đường Giải Phóng, qua bến xe Giáp Bát, rẽ vào cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, từ đó đi hướng Phủ Lý là tới Ninh Bình.

Di chuyển trong thành phố, du khách nên thuê xe máy với giá từ 100.000 - 150.000 đồng/ ngày để chủ động vì các điểm tham quan ở Ninh Bình cách nhau khá xa. Nếu đi nhóm đông, du khách nên gọi taxi để tiết kiệm chi phí.

Du khách đến Ninh Bình theo cặp đôi, theo nhóm bạn hoặc một mình có thể chọn ở tại các homestay gần các điểm tham quan với không gian xanh mát, bình yên, dịch vụ thân thiện. Một số địa chỉ được yêu thích và có vị trí thuận tiện là: Ninh Binh Friendly Homestay, Hang Múa Ecolodge, Diep's House, Ninh Binh Palm Homestay, ChezBeo Homestay... Với chi phí dao động khoảng 200.000 đồng/ người/ đêm.

Để tận hưởng các dịch vụ sang trọng và nhiều tiện nghi hơn như bể bơi, spa, gym, quán bar... du khách có thể chọn các khu nghỉ dưỡng có chất lượng 4 - 5 sao như Emeralda Resort Ninh Bình, Tam Coc Garden Resort, Ninh Binh Hidden Charm Hotel And Resort, An's Eco Garden Resort, Aravinda Resort Ninh Binh... Giá phòng dao động từ 1,7 - 6 triệu đồng/ đêm

Đến Ninh Bình, không thể bỏ qua các đặc sản cơm cháy, thịt dê tái chanh, dê xào lăn, dê nướng, cua đồ rang lá lốt, gỏi cá nhệch...

Thịt dê là món ăn được nhiều du khách yêu thích khi tới đây. Dê ở Ninh Bình được chăn thả trên các ngọn núi đá nên thịt săn chắc và dai. Để tìm được các hàng quán uy tín, có dê núi chuẩn, thực khách nên tìm đến vùng núi như Hoa Lư, xung quanh khu du lịch sinh thái Tràng An, Tam Cốc... Mỗi phần thịt dê có giá 100.000 - 250.000 đồng tùy theo cách chế biến. Các địa chỉ ăn uống gợi ý ở Ninh Bình:

- Nhà hàng thịt dê Chính Thư (Khê Thượng, Hoa Lư, Ninh Bình)

- Nhà hàng Đức Dê (446 Nguyễn Huệ, TP Ninh Bình)

- Nhà hàng Dũng Phố Núi (xã Ninh Xuân, Hoa Lư, Ninh Bình)

- Miến lươn bà Phấn (999 Trần Hưng Đạo, TP Ninh Bình)

- Bún mọc Tố Như (Quốc lộ 10, Kim Sơn, Ninh Bình)

- Kem xôi Thanh Hằng (đường Lương Văn Tụy, TP Ninh Bình)

Nơi đây thu hút du khách với phong cảnh núi non hùng vĩ cùng những dòng sông nhỏ quanh co, các thung lũng hoang sơ... Giá vé tham quan Tràng An là 250.000 đồng với người lớn, trẻ em dưới 1,4 m là 100.000 đồng. Hướng dẫn viên đi cùng sẽ mất phí 300.000 đồng một tour.

Đến đây, có thể chọn một trong 3 tuyến du lịch bằng thuyền để tham quan các hang động. Tuyến một sẽ đưa du khách qua 9 hang động, đền Trình - đền Trần - phủ Khống. Tuyến 2 đi qua 4 hang động và đền thánh Cao Sơn - hành cung Vũ Lâm - đền Trần suối Tiên. Tuyến 3 gồm 3 hang động, đền Trình - đền Trần suối Tiên - hành cung Vũ Lâm. Thời gian tham quan mỗi tour kéo dài từ 2 - 3 tiếng.

Đến đây, du khách trước tiên thường đi thăm chùa Bích Động – "Nam thiên đệ nhị động" để có thể nhìn được toàn cảnh từ trên cao. Sau đó, du khách có thể ngồi thuyền xuôi dòng Ngô Đồng để khám phá Tam Cốc - Bích Động. Tam Cốc nghĩa là ba hang: hang Cả, hang Hai và hang Ba. Tam Cốc đẹp ngỡ ngàng trong mắt du khách với các dãy núi đá vôi cao sừng sững, cùng những tạo hình kỳ thú ở các hang động và những cánh đồng lúa chín vàng hai bên. Phí tham quan 120.000đ/ người, phí đi thuyền tuyến Tam Cốc 150.000/ chuyến.

Cách Tràng An khoảng 15 phút lái xe, khu du lịch Hang Múa nằm ngay dưới chân núi. Giá vé vào cổng 100.000 đồng/ người lớn. Nơi đây là địa điểm du khách thường check-in khi đến thăm Ninh Bình. Để lên được tới đỉnh Hang Múa, du khách sẽ phải leo bộ qua khoảng 500 bậc đá, trời khá nóng nên lưu ý mang theo nước. Từ đỉnh Hang Múa sẽ ngắm được toàn cảnh Ninh Bình tuyệt đẹp với những dòng sông uốn lượn, đồng lúa và núi non hùng vĩ. Du khách có thể dành khoảng 2 - 3 giờ lưu lại khu du lịch để tham quan, chụp hình.

Hoa Lư từng là kinh đô của Việt Nam từ năm 968 – 1010, trải qua 3 triều đại Đinh – Tiền Lê – Tiền Lý. Đây là một trong bốn vùng lõi của quần thể di sản thế giới Tràng An được UNESCO công nhận. Tại đây, du khách thăm đền vua Đinh (Đinh Tiên Hoàng), vua Lê (Lê Đại Hành) và bảo tàng lưu giữ các kỉ vật. Hai ngôi đền này được xây dựng vào khoảng thế kỷ 17, xung quanh có nhiều cây xanh. Du khách nên đăng ký nghe thuyết minh trong quá trình tham quan để hiểu rõ hơn về giá trị lịch sử nơi này. Vé vào cửa mỗi người là 20.000 đồng.

Quần thể Chùa Bái Đính được xây dựng từ năm 2003, có diện tích hơn 500 ha, được bao bọc bởi những vòng cung núi đá vôi kỳ vĩ. Chùa được chia thành 2 khu: Tân tự và Cổ tự. Tại đây, du khách có thể đi bộ tham quan hoặc di chuyển bằng xe điện (giá 30.000 đồng/người/ lượt). Một số điện mà du khách thường ghé thăm khi tới là chùa Pháp Chủ (gồm có 5 gian, gian giữa đặt tượng Phật Thích Ca cao 10 m, nặng 100 tấn), điện Tam Thế... hoặc có thể lên tháp chuông để chiêm ngưỡng Đại hồng chung nặng 36 tấn.

Là thắng cảnh thuộc quần thể di tích quốc gia cố đô Hoa Lư, động Am Tiên nằm tại xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, cách trung tâm thành phố Ninh Bình hơn 10 km. Bao quanh khu vực là núi đá vôi cao sừng sững như thành trì, ở giữa là hồ nước xanh mát. Nơi đây thường được du khách nhận xét mang vẻ đẹp nên thơ nhưng pha chút u buồn, bí hiểm. Trước kia, chỉ có con đường duy nhất tới đây là leo núi, vì vậy mà Am Tiên được mệnh danh Tuyệt Tình Cốc. Ngày nay, du khách có thể đi bằng đường hầm xuyên núi, sau đó leo núi thăm chùa dâng hương, ngắm động với các thạch nhũ kỳ ảo. Vé tham quan 20.000 đồng/ người.

Được mệnh danh là "vịnh không sóng", vì khi đi thuyền trên đầm, du khách sẽ thấy mặt nước phẳng không một gợn sóng. Nước không xanh như nước biển, mà trong vắt, lộ rõ từng lớp rêu phía dưới. Đây còn là nơi sở hữu 2 kỷ lục của Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam năm 2010 là Nơi có số lượng cá thể voọc mông trắng nhiều nhất và Nơi có bức tranh tự nhiên lớn nhất. Vé tham quan 20.000 đồng/ người và vé thuyền 60.000/ 2 người.

Khu sinh thái Vườn Chim Thung Nham cách thành phố Ninh Bình khoảng 12 km, là nơi cư trú của rất nhiều loài chim, cỡ khoảng 40 loài và hơn 50.000 con sinh sống. Thời điểm thích hợp nhất để có thể ngắm nhìn những đàn chim đi kiếm ăn về là vào khoảng 5h chiều. Phí tham quan 100.000 đồng/ người, vé thuyền thăm Vườn Chim 20.000 đồng/ người.

Cách thành phố Ninh Bình 28 km. Nhà thờ đá Phát Diệm có kiến trúc độc đáo, dù là công trình Công giáo nhưng được mô phỏng theo những nét đình chùa truyền thống của Việt Nam với mái cong hình mũi thuyền. Quần thể nhà thờ Phát Diệm gồm nhà thờ lớn và 5 nhà thờ nhỏ (trong đó có một nhà thờ được xây dựng hoàn toàn bằng đá tự nhiên, được gọi là nhà thờ đá); phương đình (tháp chuông); ao hồ và 3 hang đá nhân tạo.

Thuộc huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình, vườn là nơi giáp gianh giữa ba tỉnh Ninh Bình, Hoà Bình và Thanh Hóa. Đây là rừng quốc gia đầu tiên của Việt Nam, có diện tích khoảng 22.000 ha, thu hút đông đảo du khách với những loại hình du lịch đa dạng, từ du lịch sinh thái, nghiên cứu, đến mạo hiểm... Du khách đến Cúc Phương được khám phá rừng nguyên sinh, các hang động với những hình thù kỳ thú, hang động chứa những chứng tích văn hoá lịch sử lâu đời như động Trăng Khuyết, động Chúa, động Thủy Tiên, động Người Xưa... Tại Vườn quốc gia Cúc Phương còn có suối nước nóng, hệ động thực vật phong phú, có cây cổ thụ hàng ngàn năm tuổi như cây chò ngàn năm, khu bảo tồn động vật...

Đồi dứa Tam Điệp

Tam Điệp là điểm check-in mới nổi, hấp dẫn du khách bởi khung cảnh đồng dứa rộng lớn, xanh tươi. Nơi đây cách TP Ninh Bình khoảng 20 km. Du khách lưu ý không nên bẻ dứa của người dân, không phải trả phí khi tham quan và nên xin phép trước khi vào chụp ảnh.

Hà Nam là điểm du lịch thu hút đông đảo du khách mỗi dịp cuối tuần. Vì chỉ cách Hà Nội hơn 1 giờ xe chạy, Hà Nam được xem là làm một trong những điểm đến ngắn ngày hoàn hảo và phù hợp nhất. Nằm ở vùng đồng bằng sông Hồng Việt Nam, Hà Nam được thiên nhiên ưu ái rất nhiều cảnh đẹp tự nhiên cùng nhiều công trình kiến trúc lịch sử và du lịch tâm linh. Nhờ đó, du lịch Hà Nam ngày một phát triển và đây sẽ là một lựa chọn thư giãn không khiến bạn thất vọng.

Mỗi mùa, mỗi thời điểm Hà Nam đều mang vẻ đẹp khác nhau, vì vậy, bạn có thể lựa chọn du lịch bất kỳ thời điểm nào trong năm. Tuy nhiên, ở Hà Nam rất nhiều điểm du lịch tâm linh cùng những hoạt động văn hóa giải trí đa dạng nên bạn có thể cân nhắc đến du lịch Hà Nam vào khoảng mùa xuân, khoảng tháng 2 và tháng 3. Thời điểm này sẽ có rất nhiều lễ hội diễn ra, không khí lễ hội và nhộn nhịp sẽ là một trải nghiệm thú vị dành cho bạn.

Du lịch Hà Nam ngày càng dễ dàng hơn khi hệ thống giao thông vận tải của Việt Nam ngày càng phát triển. Để di chuyển đến Hà Nam, bạn có thể lựa chọn một trong những cách sau:

-Xe bus: phương tiện này có chi phí rẻ mà rất tiện lợi vì cứ khoảng 15 phút là có 1 chuyến xe. Nếu bạn ở Hà Nội thì có thể đi xe bus từ bến xe Giáp Bát với mã tuyến 206 Hà Nội - Phủ Lý có giá khoảng 30.000 VNĐ/lượt.

-Xe khách: là phương tiện thông dụng và thuận tiện giúp bạn di chuyển tới Hà Nam dễ dàng. Vé xe khách về Hà Nam khoảng 60.000 VNĐ/lượt và xe có ở hầu hết các bến xe ở Hà Nội. Các tỉnh lân cận cũng đều có chuyến xe khách về Hà Nam, các bạn có thể gọi điện để xin thông tin giờ xe chạy phù hợp.

-Phương tiện cá nhân: với những bạn muốn có trải nghiệm tự do và chủ động thì có thể lựa chọn phương tiện cá nhân như xe máy, xe ô tô riêng,...

Đến Hà Nam ở đâu là băn khoăn của rất nhiều bạn. Nếu bạn đi ngắn chỉ khoảng 1 ngày thì có thể vừa ăn vừa nghỉ ngơi tại điểm ăn uống. Nếu bạn từ xa đến hay muốn dành nhiều thời gian để tham quan những địa điểm du lịch nổi tiếng ở Hà Nam thì nên tìm một khách sạn lưu trú. Ở đây, hiện có nhiều khách sạn sạch sẽ và gần các điểm du lịch cho bạn lựa chọn. Một trong số những nơi lưu trú sang trọng nhất phải kể đến như khách sạn Melia Vinpearl Phu Ly.

Melia Vinpearl Phu Ly có 27 tầng với lối thiết kế hiện đại và sang trọng mang đến cho bạn những ngày nghỉ dưỡng vô cùng thoải mái. Ngoài ra, ở đây còn có rất nhiều tiện ích như: bể bơi 4 mùa, spa thư giãn, nhà hàng và phòng họp hội nghị. Nghỉ dưỡng tạiMelia Vinpearl Phu Ly, bạn sẽ có những trải nghiệm hoàn hảo đạt tiêu chuẩn 5* quốc tế.

Dưới đây sẽ là tổng tổng hợp địa điểm du lịch Hà Nam nổi tiếng và ấn tượng nhất cho bạn tham quan và khám phá:

5.1. Các địa điểm du lịch tâm linh

Quần thể chùa Tam Chúc có tổng diện tích khoảng 5.000 ha bao gồm 3 khu: hồ nước, núi đá rừng tự nhiên và các thung lũng. Nơi đây mang vẻ đẹp tự nhiên hùng vĩ, kết hợp các kiến trúc thiết kế cổ kính thu hút đông đảo du khách tới vãng cảnh, cầu may và tham quan. 

Để tham quan quan trọn vẹn khu du lịch Tam Chúc, bạn có thể mua vé: 90.000 VNĐ/vé xe điện khứ hồi & 250.000 VNĐ/vé du thuyền khứ hồi. Tham quan 1 vòng quanh khu vực và du thuyền trên hồ.

Là di tích tiêu biểu của tỉnh Hà Nam, đền Trần Thương thờ vị anh hùng dân tộc Quốc công Tiết chế Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn cùng gia quyến và các Bộ tướng có công trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông thế kỷ XIII. Đến đây bạn sẽ được tham quan và tìm hiểu thông tin lịch sử của thời chống quân Nguyên Mông.

Đền Lảnh Giang thờ 3 vị danh thần đời Hùng Vương thứ 18 và Tiên Dung công chúa với diện tích hơn 3.000 m2. Đến đây bạn sẽ cảm nhận được cuộc sống giản dị của người dân với những rừng nhãn, bến nước, đầm sen, phảng phất hào khí của một miền địa linh nhân kiệt, phồn thịnh êm đềm. 

Đền Trúc - Ngũ Động Thi Sơn được bao trùm bởi những hàng trúc xanh rì, mát mẻ mang đến cảm giác an nhiên, thoải mái. Nếu bạn đang muốn giải thoát những âu lo trong cơ thể thì đặt chân tới Đền Trúc là làm một lựa chọn hợp lý.

Đền Vũ Điện (Đền Bà Vũ) thuộc xã Chân Lý, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Vào đền, các bạn sẽ thấy một kiến trúc thiết kế vô cùng độc đáo với 2 tầng mái vươn cao, nổi trội như một bông hoa sen đang nở rộ.

“Vắng như chùa Bà Đanh” câu nói nổi tiếng thể hiện sự vắng vẻ của ngôi chùa nhưng chỉ dành cho thời xưa. Giờ đây chùa Bà Đanh luôn thu hút đông đảo du khách tới cầu an, tham quan và lắng nghe sự tích về nét đẹp của người dân nơi đây.

Đình đá Tiên Phong thuộc thôn An Mông, xã Tiên Phong, huyện Duy Tiên. Đình thờ Nguyệt Nga công chúa - nữ tướng của Hai Bà Trưng. Đình có kiến trúc độc đáo và được chạm khắc nghệ thuật công phu. Nhờ vậy mà mang vẻ đẹp mềm mại, sống động và độc đáo. Đây là một trong số ít ngôi đình được làm bằng đá còn giữ được đến ngày nay.

Đền Tiên Ông được xây dựng từ đời vua Trần Nhân Tông, trên lưng chừng núi Tượng Lĩnh cao khoảng 200m giống hình voi quỳ, theo hình chữ Tam, gồm 5 gian tiền đường, 3 gian trung đường và 1 hậu cung. Tiền đường được kiến trúc kiểu chồng diêm tám mái cong, 4 góc đầu dao hình rồng mềm mại, mái lợp ngói nam đều đặn. Tòa trung đường xây kiểu hồi văn cánh bảng tam đấu, hậu cung cuốn vòm.

Đền Tiên Ông linh thiêng với truyền thuyết và lịch sử để lại cho nhân dân và vùng đất này. Giờ là điểm đến của hàng vạn du khách trong hành trình văn cảnh tâm linh ở Hà Nam.

Chùa Tam Giáo thuộc làng Quang Thừa, xã Tượng Lĩnh là một trong 8 ngôi chùa tạo nên Bát Cảnh Sơn xưa. Cảnh đẹp chùa Tam Giáo thu hút du khách hơn bởi ở đây có hang nước chảy quanh năm không lúc nào ngừng. Dòng nước ấy mát trong được ví như nước phúc, nước lộc, mọi người đến lễ chùa đều muốn lấy về làm khước cầu may mắn, hanh thông.

Nhắc đến chùa cổ Hà Nam thì phải kể đến chùa Long Đọi Sơn. Chùa rêu phong cổ kính, tuổi đời đã gần 1.000 năm, thuộc địa phận xã Đọi Sơn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà nam, giữa một vùng chiêm trũng nhô lên một quả núi mang tên núi Đọi. Trải qua gần 1.000 năm tuổi, ngôi chùa cổ còn lưu giữ nhiều cổ vật quý giá. Trong đó, quý giá nhất là tấm bia Sùng Thiện Diên Linh - bia cổ gần 900 năm tuổi, đặt trước Tòa Tam bảo - ấn tích Phật giáo huy hoàng thời Lý, đã được công nhận là bảo vật quốc gia.

5.2. Các danh thắng, cảnh đẹp Hà Nam mê hoặc lòng người

Bát Cảnh Sơn là khu danh di tích ở xã Tượng Lĩnh, huyện Kim Bảng, Hà Nam. Nơi đây biết đến là một danh thắng nổi tiếng không chỉ với cảnh đẹp mà còn là địa điểm du lịch tâm linh thiêng liêng với các ngôi đền, chùa trang nghiêm như: đền Tiên Ông, chùa Tam Giáo, chùa Kiêu, chùa Bà, chùa Cả...

Quang cảnh nơi đây hết sức tươi đẹp, thanh bình. Khung cảnh non nước hữu tình thấm đượm trong các di tích văn hóa tâm linh khiến bao người mê đắm cảnh đẹp nơi đây. Mỗi dịp Tết đến, xuân về, các ngôi chùa nơi đây đông hơn hẳn do du khách thập phương về chiêm bái.

Kẽm Trống Hà Nam - thắng cảnh đẹp nên thơ là địa điểm du lịch Hà Nam không nên bỏ lỡ. Thắng cảnh Kẽm Trống có sông, núi, đồng ruộng, có cây cối bao quanh và còn được con người tạo dựng thêm những cảnh quan đẹp để có 1 tổng thể khu thắng cảnh tuyệt đẹp như hiện nay.

Ao Dong là một trong những điểm du lịch sinh thái hấp dẫn và thú vị. Nó được tạo nên bởi các dãy núi cao, với rừng cây bên sườn núi. Sự kết hợp hài hòa của núi non cây cỏ, trời xanh, nước biếc, âm thanh của những chú chim rừng đã tạo nên bức tranh thiên nhiên thật hùng vĩ và trở thành điểm du lịch sinh thái có giá trị của tỉnh Hà Nam.

Hang Luồn là một trong những điểm du lịch sinh thái hấp dẫn và thú vị. Hang Luồn có kích thước khá nhỏ nhưng vòm cửa vào hang thì hơi rộng hơn với cách núi, chỗ nhô ra, chỗ lõm vào. Mùa khô mới có thể vào hang dễ dàng vì vào mùa mưa nước ngập cả miệng hang. Bên trong hang vẫn giữ được nét đẹp tự nhiên của các nhũ đá từ trên trần buông xuống với các hình dáng cuốn hút. Càng vào sâu, ánh sáng mờ ảo và tiếng nước rơi tí tách càng làm ta có cảm giác huyền bí.

Động Phúc Long có dáng 1 con rồng thắt túi, có nhiều dơi bám trên vách nên dân địa phương còn gọi đây là hang dơi. Đông Phúc Long có sức chứa vài trăm người. Động hài hòa với cảnh quan núi Chùa, ngay bên cạnh là đình và chùa thôn Châu, tạo thành 1 di tích thắng cảnh hấp dẫn đối với du khách gần xa.

Núi Ngọc là 1 ngọn núi đá vôi cạnh con sông Đáy. Núi không cao lắm, xung quanh có nhiều cây cỏ. Trên đỉnh núi là một cây si cổ thụ hơn trăm tuổi. Đứng trên đỉnh núi hòa mình vào thiên nhiên núi rừng hít thở không khí trong lành thì thật tuyệt vời. Dưới chân núi là đến thờ cổ của 1 ông nghề có công với làng.

Núi Cấm Hà Nam nổi tiếng hệ thực vật dày và xanh mát cực kỳ phong phú chủng loại. Nơi đây là ngôi nhà của rất nhiều cây cổ thụ to cao với tuổi đơn hàng trăm năm. Cứ mỗi dịp xuân về, cả ngọn Núi Cấm Hà Nam trắng muốt một màu hoa. Đây là khu du lịch có phong cảnh thiên nhiên hữu tình, núi non trùng điệp. Còn có sự linh thiêng kỳ bí của núi rừng với hệ thống hang động độc đáo.

Hồ Tam Chúc có sắc, có hương, có những huyền tích cổ, có thế địa linh. Hồ đẹp nhẹ nhàng trong bình minh, lung linh trong nắng vàng và huyền ảo, kỳ bí khi hoàng hôn buông tím sau những dãy núi, hắt bóng về khu hồ, biến cảnh sắc tựa chốn bồng lai tiên cảnh. Giữa khu hồ có một hòn đảo nhỏ và một ngôi đình tọa lạc trên đảo, gọi là đình Tam Chúc. Cạnh hồ Tam Chúc là khu di tích chùa Ba Sao, đang được tôn tạo từ ngôi chùa cổ được xây dựng từ lâu đời.

Ngũ Động Sơn là năm hang nối liền nhau tạo thành một dãy động liên hoàn có chiều dài 100m trong một lòng quả núi. Trong các động có rất nhiều thạch nhũ hình thù khác nhau, kiểu dáng xuất hiện, màu sắc, da nhũ, độ xốp, độ bóng của các hình nhũ cũng rất khác nhau. Trên các bức vách của động thiên nhiên kỳ thú đã vẽ nên nhiều cảnh tượng đẹp, gợi những tưởng tượng sinh động về cuộc sống con người và cuộc sống xung quanh.

5.3. Nhà Bá Kiến

Ngôi nhà hơn 100 năm tuổi của Bá Kiến từ lâu trở thành điểm tham quan của du khách. Ngôi nhà ở trên 1 khu đất rộng gần 900m2 tại làng Đại Hoàng, xã Hòa Hậu, Lý Nhân, Hà Nam. Bạn sẽ rất ngỡ ngàng về ngôi nhà khi biết nó trải qua hơn 100 năm mà ngôi nhà 3 gian với cột gỗ lim cùng cột kê đá tảng đẽo gọt công phu vẫn đứng vững, mái ngói và hoa văn chạm khắc còn nguyên vẹn chưa qua 1 lần tu sửa.

5.4. Các làng nghề truyền thống nổi tiếng, có từ lâu đời

Làng nghề cá kho Vũ Đại mang đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam. Đến với làng Vũ Đại vào những ngày gần Tết, ta sẽ thấy không khí nhộn nhịp hẳn lên, khắp làng, đâu đâu cũng quyện mùi cá kho thơm nức cùng những tiếng cười, nói rôm rả bên bếp lửa hồng, khách khắp nơi đổ về mua cá kho ăn Tết hoặc làm quà biếu Tết.

Làng lụa Nha Xá nằm bên tả ngạn sông Hồng thuộc xã Mộc Nam, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam, ngay bên dưới chân cầu Yên Lệnh. Đến với Nha Xá, bạn không chỉ được thưởng thức cảnh đẹp của 1 làng quê đậm chất đồng bằng Bắc Bộ, đan xen các ngôi biệt thự cổ kiểu Pháp, mà còn có thể lựa chọn cho riêng mình những tấm lụa đẹp nhất, được dệt và nhuộm bằng phương pháp truyền thống từ bàn tay khéo léo của các nghệ nhân lâu năm giàu kinh nghiệm.

Nghề thêu ở Thanh Hà xuất hiện cách đây hơn một thế kỷ với các tác phẩm thêu ren vô cùng tinh xảo và khéo léo. Đối với mỗi người thợ Thanh Hà, mỗi mũi thêu đều đem đến cho họ nguồn cảm hứng vô tận. Đến đây bạn sẽ được trải nghiệm học thêu ren từ người dân.

Nghề làm trống và sản phẩm trống Đọi Tam luôn giữ một vai trò quan trọng trong đời sống xã hội. Bởi, sản phẩm trống của làng nghề Đọi Tam là một sản phẩm đặc biệt với nhiều công năng sử dụng khác nhau như: Trống thờ, trống trong đời sống nghệ thuật dân gian, trống được sử dụng là công cụ truyền tải thông tin… Vì vậy, nghề làm trống và sản phẩm trống có một giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật nhất định trong lịch sử dân tộc nước nhà.

Làng nghề Ngọc Động tỉnh Hà Nam có truyền thống sản xuất và kinh doanh các mặt hàng thủ công mỹ nghệ có nguồn gốc nguyên liệu từ mây, giang và tre… từ lâu đời. Sản phẩm mây tre đan Ngọc Động được khẳng định chẳng những trên thị trường trong nước mà còn cả ở nước ngoài.

Bánh cuốn Phủ Lý: Bánh cuốn Phủ Lý không chỉ làm hài lòng thực khách phương xa. Mà nó còn là niềm tự hào của mỗi con người Hà Nam mỗi khi nhắc đến. Bánh cuốn Phủ Lý cũng có nét riêng không ở nơi đâu có được. Bánh không có nhân ăn kèm với chả nướng và rau sống đặc biệt là có rau chuối.

-Bún cá rô đồng: Đây là một món ăn đơn giản nhưng không thể không nhắc đến khi nói về đặc sản Hà Nam. Bún cá rô đồng Hà Nam cuốn hút người ăn nhờ lớp thịt vàng ruộm xen lẫn màu xanh của rau cải, vị ngọt thơm của nước dùng.

-Cá kho niêu đất của làng nghề Vũ Đại: Món cá kho làng Vũ Đại được chế biến công phu với hơn 10 loại gia vị khác nhau đã rất nổi tiếng và trở thành đặc sản của vùng đất Hà Nam. Thưởng thức món cá này, bạn sẽ cảm nhận được độ đậm đà thấm đều trong từng thớ thịt cá, thơm ngon đến khó cưỡng. 

-Chè bà Phóng: Quán chè bà Phóng có tuổi đời gần 20 năm ở đường Châu Cầu là một địa điểm ăn ngon có tiếng tại Phủ Lý. Chè có khá nhiều loại: từ chè thập cẩm, chè cung đình Huế, chè bưởi An Giang, chè Sài Gòn, chè đậu đen, đậu đỏ… với rất nhiều các hương vị khác nhau.

-Bún Tái Kênh: Bún Tái Kênh chỉ là món ăn dân dã, bình dị nhưng nó vẫn làm xao xuyến, ấm lòng các tín đồ ẩm thực khắp mọi nơi mỗi khi tới Hà Nam. Những sợi bún trắng trong, dẻo dai, săn sợi trở thành nguyên liệu để chế biến nhiều món ăn hấp dẫn như bún phở, bún mọc, bún chả, bún giò heo,… 

-Bánh chưng làng Đầm: Bánh chưng làng Đầm là một thương hiệu bánh chưng nổi tiếng ở Hà Nam. Bánh chưng làng Đầm có được hương vị riêng có lẽ do bánh luộc bằng nước mưa.

-Cá kho Nhân Hậu: Cá kho Nhân Hậu ở xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam từ lâu đã nổi tiếng bởi hương vị thơm ngon. Với hương vị thơm ngon, sự mộc mạc giản dị, thấm đượm "hồn quê" đã giúp cá kho Nhân Hậu ngày càng được khách trong và ngoài tỉnh mua để thưởng thức, làm quà biếu mỗi dịp Tết đến, Xuân về.

-Rượu làng Vọc: Rượu làng Vọc xưa nay ngon nổi tiếng không chỉ là nhờ những bí quyết nấu rượu gia truyền của người dân nơi đây, mà còn bởi nó được chưng cất từ tinh hoa của đất trời, của lòng người, tạo nên thứ men say tan chảy trong huyết quản, chỉ nhấp môi 1 lần thôi cũng khó mà quên được.

-Quýt Lý Nhân: Quýt Lý Nhân quả dẹt, vỏ vàng, mọng nước và vị ngọt thanh, nổi tiếng và được xuất bán đi nhiều nơi. Vì thế, rất nhiều người khi đến Hà Nam tham quan sẽ mua quýt về làm quà cho người thân.

-Chuối ngự Đại Hoàng: Chuối ngự Đại Hoàng có hương vị ngon thơm, vị ngọt đậm đà và mùi thơm nồng nàn khó tả, đặc biệt còn có vẻ ngoài rất đẹp. Loại chuối tiến vua này được xem là một phần cuộc sống của người dân bên bờ sông Châu trù phú, hương thơm cuốn hút và lưu luyến kẻ đến người đi

-Bánh đa Kiện Khê: Bánh đa Kiện Khê được rất nhiều người yêu thích bởi bánh thơm, giòn, béo ngậy và đậm đà hơn những nơi khác. Có được điều đó là do thợ làm bánh kỹ càng, cẩn thận trong từng khâu chế biến, đặc biệt là việc chọn gạo và 1 số nguyên liệu khác như vừng, lạc, dừa..

-Rau Sắng Ba Sao: Rau sắng là 1 thực phẩm có hàm lượng giá trị dinh dưỡng cao, còn được coi như là 1 loài cây dược liệu. Rau sắng có những chồi hoa, được gọi là rồng rồng, là phần quý, đem nấu canh hoặc xào thịt bò, đậm đà, ngọt mát khó tả.

-Mắm cáy Bình Lục: Mắm cáy là 1 đặc sản của Hà Nam. Nó có màu sắc rất bắt mắt, mắm hội đủ vị, có vị mằn mặn của muối, vị béo, bùi của giềng, vị ấm nóng của gừng… và đây là mặt hàng được khách du lịch ưa chuộng dùng để làm quà tặng mỗi khi ghé qua nơi này.

Nam Định cách Hà Nội 90 km, giao thông thuận tiện, phù hợp cho chuyến du lịch cuối tuần.

Giống nhiều tỉnh đồng bằng Bắc Bộ khác, Nam Định có bốn mùa rõ rệt. Ngoài mùa hè phù hợp cho việc đi tắm biển, thời điểm ghé thăm địa danh này đẹp nhất là vào dịp rằm tháng Giêng. Đây là lúc diễn ra lễ hội Khai Ấn Đền Trần, thu hút hàng chục nghìn du khách đến tham quan trước và trong đêm lễ chính.

Từ Hà Nội, du khách dễ dàng đến Nam Định bằng đường bộ và sắt. Mỗi ngày có 3-4 chuyến tàu khởi hành từ Hà Nội, đi qua Nam Định. Giá vé từ 90.000 đồng một chiều.

Nếu chọn đường bộ, có thể đi xe khách, ôtô cá nhân, taxi hoặc xe máy. Quãng đi bằng phẳng, dễ di chuyển. Thời gian tới nơi khoảng 2-2,5 tiếng. Vé xe khách từ 60.000 đồng một người, tùy từng nhà xe.

Nam Định chưa có sân bay dân dụng, du khách ở những địa phương xa hơn bay tới Hà Nội rồi di chuyển.

Trung tâm thành phố Nam Định (cũ) là địa điểm đầu tiên du khách dừng chân. Từ đây, bạn có thể ghé thăm các địa điểm nổi tiếng trong thành phố.

Đền Trần là một quần thể đền thờ nằm ở đường Trần Thừa, phường Lộc Vượng, ngoại ô thành phố. Đây là nơi thờ cúng các vua Trần cùng quan lại có công phù tá. Ngày nay, đây là nơi chiêm bái của các tín đồ hành hương và du khách cả nước. Rằm tháng giêng là thời điểm đông khách thập phương ghé thăm nơi này nhất, vì tham gia lễ Khai Ấn nổi tiếng. Sự kiện này diễn ra từ đêm 14 tháng giêng âm lịch, với nghi thức dâng hương, rước kiệu với nghi thức khai ấn là quan trọng nhất. Đoàn rước đến đền Thiên Trường đúng giờ Tý (23h).

Nghi thức này bắt đầu vào năm 1239, tại phủ Thiên Trường, vua Trần mở tiệc chiêu đãi và phong chức cho những quan quân có công, cầu mong cho thiên hạ thái bình, mọi nhà chung hưởng lộc ấn đền Trần "Tích phúc vô cương". Tuy nhiên, nhiều người đã hiểu sai rằng xin ấn để được thăng quan tiến chức.

Cách đó vài trăm mét là chùa Phổ Minh (chùa Tháp), công trình kiến trúc duy nhất thuộc Hành cung Thiên Trường xưa còn tồn tại gần như nguyên vẹn đến ngày nay. Theo Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch Nam Định, chùa có từ thời Lý, mở rộng năm 1262 và phục vụ nhu cầu lễ Phật của Thái thượng hoàng, các thân vương quý tộc thời Trần. Ngoài thờ Phật, chùa có tượng thờ Phật hoàng Trần Nhân Tông và Pháp sư Huyền Quang, Phổ Loa - những người sáng lập ra trường phái Trúc Lâm.

Phủ Dầy là một quần thể kiến trúc tín ngưỡng truyền thống, trải rộng trên đại bàn xã Kim Thái, huyện Vụ Bản, gần quốc lộ 10, 37B và 38B. Hội Phủ Dầy được tổ chức hàng năm vào ngày 3/3 âm lịch, nhằm bày tỏ sự biết ơn với Mẫu Liễu Hạnh. Thời điểm này, Chúa Liễu Hạnh cũng được thờ tại nhiều lễ hội khác trên Việt Nam, nhưng hội Phủ Dầy là một trong những sự kiện long trọng và nổi tiếng nhất nước, thu hút sự tham gia của đông đảo người dân, khách thập phương.

Có ba nghi thức quan trọng nhất trong Lễ hội: lễ Rước Mẫu Thỉnh Kinh,lễ Rước Đuốc tại Phủ Chính, lễ kéo chữ Hoa Trượng Hội.

Sẽ thật thiếu sót nếu nhắc đến Nam Định và bỏ qua Chợ Viềng. Đây là phiên chợ họp đầu năm, vào đêm mùng 7 và ngày mùng 8 âm lịch, với mục đích "mua may, bán rủi". Nổi tiếng nhất là Chợ Viềng được tổ chức ở huyện Vụ Bản và Nam Trực.

Bảo tàng Dệt Nam Định, nằm trên đường Trần Đăng Ninh cũng là một điểm đến dành cho những du khách yêu thích khám phá lịch sử. Tại đây, bạn có hành trình ngược thời gian để tìm hiểu về cuộc sống của những công nhân nhà máy Dệt thời kỳ kháng chiến chống Pháp, thông qua hàng trăm kỷ vật còn lưu giữ đến ngày nay.

Các địa điểm khác bạn có thể ghé thăm tại thành phố là hồ Vị Xuyên, lang thang trên những con phố ở trung tâm như Hàng Sắt, Hàng Đồng, Hàng Tiện, Hàng Cấp để nhìn ngắm những ngôi nhà cổ còn sót lại.

Làng cây cảnh Vị Khê nằm ở xã Điền Xá, huyện Nam Trực, cách thành phố Nam Định khoảng 5 km về phía đông nam. Làng có lịch sử hơn 700 năm và thường được du khách gọi đùa là "làng tỷ phú". Các nghệ nhân trồng cây cảnh ở đây kế tục sự nghiệp theo kiểu cha truyền con nối.

Theo anh Vân, một nghệ nhân của làng, trong vườn của anh có nhiều cây được trồng qua 2-3 đời, đến đời anh mới hình thành nên kiệt tác đúng với ý tưởng ban đầu. Ngoài ra, cũng có nhiều cây cảnh khác anh bắt đầu trồng, và phải đến đời con, đời cháu mới xong. Với các nghệ nhân trong làng, mỗi cây được họ chăm sóc, nâng niu như một đứa con.

Nằm ở thôn Bỉnh Di, xã Giao Thịnh, huyện Giao Thủy và cách thành phố Nam Định 45 km là Bảo tàng Đồng quê đầu tiên ở Việt Nam. Bảo tàng tư nhân này rộng hơn 5.000 m2, là nơi tái hiện hình ảnh cuộc sống lao động, sinh hoạt của người dân vùng đồng bằng bắc bộ từ xưa đến nay.

Tới đây, du khách sẽ được tham quan các mô hình nhà ở thời xưa với những gian nhà lợp ngói, vách đất... và thăm vườn cây, ao cá. Đây cũng là địa điểm được nhiều du khách đánh giá cao, phù hợp cho các gia đình có trẻ nhỏ. Bạn có thể đặt cơm trưa tại bảo tàng và thưởng thức các món ăn dân dã, đồng quê của đất Nam Định như bánh gai, xôi khúc, gà luộc, thịt luộc chấm tương... Giá vé vào cửa là 5.000 đồng mỗi người.

Du khách có thể thực hiện một tour tham quan các nhà thờ nổi tiếng và thực hiện các bộ ảnh theo phong cách châu Âu. Điểm đến gồm: Tòa giám mục Bùi Chu; Đền thánh Kiên Lao; Nhà thờ Trung Linh Tiểu vương cung thánh đường Phú Nhai; Giáo xứ Thánh Danh; nhà thờ Lớn ở TP và nhà thờ Khoái Đồng... Phần lớn các địa điểm trên đều nằm ở huyện Xuân Trường.

Phần lớn các nhà thờ đều nằm ở huyện Xuân Trường. Ảnh: Duy Nghĩa - Minh Quang

Ngoài ra, du khách có thể ghé thăm bãi biển Hải Thịnh (biển Thịnh Long), Quất Lâm vào mùa hè.

Du khách có thể qua đêm tại các khách sạn ở trung tâm thành phố như Vị Hoàng hay ở ngoại ô như Nam Cường, homestay Ecohost tại huyện Hải Hậu. Bên cạnh đó, Nam Định có nhiều khách sạn bình dân, rẻ và đẹp.

Nhắc đến Nam Định là nhắc đến phở bò nổi tiếng. "Quê Phở" nằm ở làng Giao Cù, xã Đồng Sơn, huyện Nam Trực, cách thành phố Nam Định 14 km. Đây là làng nghề làm bánh phở lâu năm. Nguyên liệu là gạo chiêm của vụ trước để hết nhựa, đem nghiền bằng cối xay đá rồi tráng mỏng trên nồi nước quạt than củi. Bánh phở ở đây trắng, dai và thơm. Nước phở ninh từ xương bò, mắm ngon và sá sùng, hành khô...

Phở xíu cũng là một gợi ý đáng để thử. Xíu là cách đọc rút gọn của món thịt xá xíu trong ẩm thực Trung Quốc, phần thịt lợn có một lớp mỡ mỏng bao quanh, được tẩm ướp húng lìu, ngũ vị hương, rượu mai quế lộ, dầu điều... rồi đem rán.

Xá xíu có màu nâu cánh gián, phần mỡ vàng, thơm mùi húng lìu, khi thái ra phần thăn bên trong có màu hồng nhạt, thịt mềm và ngọt. Phần nước dùng phở xíu cũng được ninh bằng xương bò, xương lợn theo tỉ lệ nhất định. Miếng xíu được thái to bản như bò chín, thoạt nhìn nếu không để ý tới màu đỏ của lớp ngoài thịt xíu, có lẽ nhiều người sẽ nghĩ đây là bát phở thịt bò chín.

Ngon nhất đất Nam Định chính là các món ăn đường phố, được bày bán tại các khu chợ, hàng quán vỉa hè. Một trong số đó là xôi xíu, tập trung ở một vài quán nhỏ, lâu năm. Quán xôi xíu nổi tiếng, được nhiều thực khách ưa chuộng nhất nằm ở phố Hàng Sắt. Ngoài xôi, quán còn phục vụ thêm các loại bánh ngọt và chè thập cẩm, hoa quả.

Bánh mì cầu Đò Quan cũng được người dân địa phương yêu thích, nằm ngay chân cầu Đò Quan, có giá từ 10.000 đồng một chiếc, gồm bánh mì vỏ giòn, nhân pate, ruốc. Bạn cũng có thể gọi thêm nhân bánh như trứng tráng với pate, thịt xíu... Có thể ngồi ăn ngay tại quán và uống thêm nước sữa đậu.

Bánh xíu páo đã theo chân người Hoa đến Nam Định từ lâu. Chiếc bánh giản dị, trông qua giống một chiếc bánh bao chiên nhưng nhân như bánh nướng và vỏ ngoài tựa bánh pía Sóc Trăng. Nguyên liệu làm bánh chủ yếu gồm bột mì, thịt, trứng, bột, mỡ lợn và một số gia vị đặc trưng tùy theo cách làm gia truyền. Để bánh ngon, người ta thường ướp thịt lợn thăn với tỏi băm nhỏ, ngũ vị hương, dầu hào, mật ong rồi đem rán cho đến khi chuyển sang màu cánh gián và thơm nức. Thịt xá xíu được cắt hột lựu trộn cùng với mộc nhĩ, mỡ lợn và nửa quả trứng gà luộc làm nhân. Bánh khi nướng được quết một lớp dầu và trứng để bánh chín đều và không bị cháy. Người nặn bánh cũng phải rất cầu kỳ và có kỹ thuật để bánh tạo ra từng lớp mỏng.

Nem nắm Giao Thủy: Để có món nem ngon đúng điệu, người làm phải chọn thịt lợn ngon, không dính gân, mỡ, sau khi mua về được nhúng nước sôi cho chín tái để giữ vị ngọt. Thính đạt chuẩn không quá cháy, màu vàng đẹp. Bì lợn cạo sạch lông, luộc chín rồi sắt sợi nhỏ như sợi mỳ. Sau khi có các nguyên liệu cần thiết, người ta trộn thịt, bì, thính cùng nước mắm ngon, tỏi, tiêu, ớt, bóp sao cho quyện đều vào nhau, vo thành nắm tròn và gói lại, chẳng cần cho vào tủ lạnh cũng có thể để được mấy ngày. Nem khi ăn, chỉ cần lấy lượng vừa đủ, gói thành miếng nhỏ vừa miệng kẹp chung với lá sung, đinh lăng.

Bánh cuốn làng Kênh: Người làng Kênh vẫn truyền cho con cháu kinh nghiệm tráng bánh ngon. Gạo làm bánh là loại dẻo, bột không được ngâm quá lâu vì bánh sẽ chua, nhão, khi tráng thoa một lớp bột mỏng nhưng đều. Muốn bánh có độ dai, mỏng và giòn, để lâu bánh không bị cứng thì khi pha bột bánh thêm một lượng nhỏ bột dong. Ngày nay, khi ăn người ta thường cho thêm vài lát chả quế thơm vào cho đậm vị.

Xôi cá rô là thứ quà sáng dân dã, kết hợp hài hòa của cá rô đồng và gạo nếp. Theo kinh nghiệm dân gian, vào mùa mưa, cá rô đồng thịt ngon, khỏe và đầy bụng trứng, rất phù hợp để chế biến món xôi cá rô đặc sản. Lúc này, người dân thường ra đồng, tìm kênh rạch, ruộng, mương để bẫy bắt cá.

Bánh nhãn Hải Hậu khiến nhiều người nhầm tưởng được làm từ quả nhãn nhưng không phải vậy. Do hình dạng tròn tròn, vàng ngon như long nhãn nên người dân địa phương mới sáng tạo đặt tên như thế. Là món ăn chơi, ăn vặt phổ biến, bánh nhãn được làm từ bột nếp, trứng gà, đường, mỡ lợn. Bột nếp sau khi trộn với trứng gà được vo thành từng viên, chiên trong chảo ngập mỡ. Đường trắng nấu chảy, cho bột vừa chiên vào để đường bọc ở ngoài thật khéo. Bánh ngon và độ ngọt thế nào phụ thuộc nhiều vào lớp đường này.

Ngoài ra, thực khách có thể ghé thăm chợ Ngõ Ngang, gần sân vận động Thiên Trường để thưởng thức các món nổi tiếng khác như bún tóp mỡ (hay bún sung), bún đũa, phở xíu, bánh bèo và bánh cuốn. Giá mỗi món từ 10.000 đồng. Nem ốc móng tay ở Giao Thủy cũng là một món ăn du khách nên thử.

TP Nam Định có rất nhiều quán cà phê đẹp. Một trong những điểm hẹn được giới trẻ yêu thích là SKY18 Coffee & Tea, quán café cao nhất tại thành phố nằm trên tầng 26 một tòa nhà. Với góc nhìn rộng và thoáng, thực khách đến đây có thể ngắm toàn cảnh thành phố. Menu của quán phong phú, với hơn 70 loại đồ uống, giá 30.000-50.000 đồng một món. Được yêu thích nhất tại đây là set trà hoa quả trang trí bắt mắt, có tác dụng detox, hương vị thơm ngon.