Chuyển đổi số bảo tàng: Hướng đi mới để phát huy giá trị di sản

Chuyển đổi số bảo tàng là xu hướng tất yếu trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn văn hóa hiện nay. Trong lĩnh vực văn hóa, đặc biệt là hệ thống bảo tàng, chuyển đổi số không chỉ giúp bảo tồn, gìn giữ di sản, mà còn mở rộng khả năng tiếp cận, giao lưu, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.

Vậy chuyển đổi số bảo tàng đang diễn ra như thế nào? Những công nghệ nào đang được ứng dụng và mang lại lợi ích gì? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết dưới đây.

Theo định hướng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, đến năm 2030:

- Các di tích quốc gia đặc biệt, bảo vật quốc gia
sẽ được số hóa và ứng dụng trên các nền tảng số.

Thời gian gần đây, chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo tàng đã được nhiều địa phương đẩy mạnh triển khai và bước đầu đạt được những kết quả tích cực. Việc ứng dụng công nghệ số giúp người dân và du khách tiếp cận hiện vật, tư liệu lịch sử dễ dàng hơn, không bị giới hạn bởi không gian hay thời gian.

Với hệ thống hiện vật, tư liệu và di tích phong phú, việc số hóa bảo tàng được xem là nhiệm vụ trọng tâm nhằm:

- Lưu trữ dữ liệu di sản lâu dài

- Phục vụ nghiên cứu, giáo dục

- Thúc đẩy du lịch văn hóa, công nghiệp sáng tạo

Các hiện vật và không gian bảo tàng sau khi được số hóa sẽ trở thành tài sản số có giá trị lớn, góp phần tạo ra nguồn lực kinh tế và giá trị lan tỏa bền vững cho địa phương và quốc gia.

1. Hà Nội - Tiên phong ứng dụng công nghệ VR, AR trong bảo tàng

Tại Hà Nội, Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những đơn vị đi đầu trong chuyển đổi số di sản. Khu di tích đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số theo hướng nền tảng mở, ứng dụng các công nghệ hiện đại như:

- Quét Laser 3D

- Không ảnh

- Công nghệ AR/VR

Bên cạnh đó, việc triển khai vé điện tử và mô hình quản lý số giúp tối ưu quy trình vận hành, nâng cao trải nghiệm tham quan.

2. Đà Nẵng - Đẩy mạnh tour tham quan bảo tàng thực tế ảo

Tại Đà Nẵng, nhiều bảo tàng và nhà trưng bày đã triển khai chuyển đổi số toàn diện, tiêu biểu như:

- Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng

- Bảo tàng Thành ủy

- Nhà trưng bày Hoàng Sa

Các đơn vị này đã ứng dụng công nghệ thực tế ảo VR, 3D và QR Code, cho phép du khách:

- Tham quan bảo tàng từ xa

- Tra cứu thông tin hiện vật nhanh chóng

- Trải nghiệm không gian trưng bày theo cách trực quan, sinh động

3. Quảng Nam - Số hóa di sản Mỹ Sơn với Metaverse

Khu di tích Mỹ Sơn (Quảng Nam) đã triển khai hệ thống tham quan trực tuyến ứng dụng công nghệ Metaverse, kết hợp:

- Không gian trải nghiệm VR360

- Map 3D

- Nền tảng Metaverse

Giải pháp này mang đến trải nghiệm tham quan chân thực, giúp du khách “bước vào” không gian di sản ngay trong môi trường số.

   

3.1. Công nghệ Smart Museum 3D/360

Smart Museum 3D/360 là giải pháp trọng tâm trong chuyển đổi số bảo tàng, dựa trên nền tảng:

- Quét Laser 3D

- Hình ảnh 360 độ độ phân giải cao

Công nghệ cho phép:

- Số hóa hiện vật và không gian trưng bày

- Tương tác trực tiếp: xoay, phóng to, thu nhỏ, đo kích thước hiện vật

Tiêu biểu, Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam đã số hóa hơn 31.000 hiện vật, mang đến trải nghiệm tham quan 3D trực tuyến cho công chúng.

3.2. Công nghệ iMuseum VFA

iMuseum VFA là ứng dụng đa phương tiện tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, tích hợp:

- Audio thuyết minh

- Văn bản, hình ảnh chất lượng cao

- QR Code và công nghệ định vị iBeacon

Ứng dụng hỗ trợ tốt cho cả tham quan trực tiếp và trực tuyến, góp phần nâng cao hiệu quả quảng bá và trải nghiệm người xem.

3.3. Công nghệ Metaverse trong bảo tàng

Metaverse cho phép xây dựng không gian bảo tàng ảo nhập vai, nơi du khách có thể:

- Tương tác với hiện vật

- Di chuyển trong không gian 3D

- Trải nghiệm lịch sử theo cách sinh động, trực quan

Đây được xem là xu hướng công nghệ mới trong chuyển đổi số bảo tàng hiện đại.

● Mở rộng khả năng tiếp cận

Du khách trong và ngoài nước có thể tham quan bảo tàng từ xa, tiếp cận tri thức văn hóa dễ dàng hơn.

● Nâng cao trải nghiệm tham quan

Tour ảo, ứng dụng số giúp tăng tính tương tác, khơi gợi hứng thú và hiểu biết sâu hơn về lịch sử - văn hóa.

● Bảo tồn di sản bền vững

Số hóa hiện vật giúp giảm tác động vật lý, hạn chế rủi ro hư hại và mai một theo thời gian.

● Nâng cao hiệu quả quản lý

Hệ thống dữ liệu số, QR Code, vé điện tử giúp tối ưu công tác kiểm kê, vận hành và quản lý bảo tàng.

Bên cạnh những lợi ích, chuyển đổi số bảo tàng vẫn đối mặt với nhiều thách thức:

- Chi phí đầu tư lớn cho hạ tầng, công nghệ và nhân sự

- Cần sự đồng bộ và thống nhất trong nhận thức và triển khai giữa các đơn vị

Do đó, quá trình chuyển đổi số cần có lộ trình dài hạn, chính sách hỗ trợ từ Nhà nước và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

Chuyển đổi số bảo tàng là hướng đi tất yếu và bền vững trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam. Với việc ứng dụng công nghệ số, bảo tàng không chỉ là nơi lưu giữ quá khứ, mà còn trở thành không gian trải nghiệm sống động, kết nối lịch sử với hiện tại và tương lai.