Thiết kế mẫu Cẩm nang Kỹ năng số & AI dành cho học sinh THPT

Học sinh THPT đang bước vào giai đoạn quan trọng để chuẩn bị cho đại học, nghề nghiệp và cuộc sống trong môi trường số.

Điện thoại thông minh, mạng xã hội, AI tạo sinh, học trực tuyến và các nền tảng số ngày càng trở thành một phần quen thuộc trong học tập và đời sống.

Vì vậy, kỹ năng số ở cấp THPT không chỉ là biết sử dụng công nghệ, mà còn phải biết kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu, sử dụng AI có trách nhiệm và xây dựng hình ảnh cá nhân trên môi trường số.

Từ nhu cầu đó, VietnamMedia xây dựng mẫu Cẩm nang Kỹ năng số & AI dành cho học sinh THPT theo hướng hiện đại, thực tế và phù hợp với học sinh trong giai đoạn chuẩn bị bước vào học tập và nghề nghiệp.

Từ kỹ năng số đến năng lực làm chủ công nghệ

Một học sinh có năng lực số cần biết:

• Tìm kiếm và đánh giá thông tin;
• Nhận diện tin giả;
• Bảo vệ tài khoản;
• Bảo vệ dữ liệu cá nhân;
• Giao tiếp văn minh trên mạng;
• Nhận diện lừa đảo;
• Hiểu và sử dụng AI;
• Nhận diện deepfake;
• Xây dựng dấu vết số tích cực.

Thông điệp xuyên suốt:

Hiểu công nghệ để không bị công nghệ dẫn dắt.

AI - Nội dung trọng tâm của Cẩm nang

AI đang thay đổi cách con người học tập và làm việc.

Học sinh có thể sử dụng AI để:

Tìm hiểu - Đặt câu hỏi - Luyện tập - Phân tích - Sáng tạo - Kiểm tra

Tuy nhiên, AI cũng có thể:

• Trả lời sai;
• Tạo thông tin không có thật;
• Tạo hình ảnh giả;
• Tạo giọng nói giả;
• Tạo video giả.

Vì vậy, học sinh cần ghi nhớ:

AI đưa ra gợi ý - Con người kiểm tra - Con người chịu trách nhiệm.

AI trong học tập - Hỗ trợ chứ không làm thay

Cẩm nang hướng dẫn học sinh sử dụng AI theo hướng chủ động.

Thay vì:

❌ “Hãy làm bài này cho tôi.”

Có thể đặt câu hỏi:

✅ “Hãy hướng dẫn tôi cách giải và giải thích từng bước để tôi tự làm.”

AI có thể hỗ trợ quá trình học, nhưng học sinh vẫn cần:

Tự suy nghĩ - Tự kiểm tra - Tự hoàn thiện - Tự chịu trách nhiệm.

Kiểm chứng thông tin và nhận diện Deepfake

Công nghệ AI giúp tạo ra hình ảnh, video và giọng nói ngày càng giống thật.

Một nội dung nhìn rất thuyết phục chưa chắc đã chính xác.

Cẩm nang hướng dẫn học sinh:

DỪNG → KIỂM TRA NGUỒN → ĐỐI CHIẾU → XÁC MINH → MỚI CHIA SẺ

Thông điệp:

Mắt thấy - Tai nghe - Chưa chắc đã là thật.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân khi sử dụng AI

Không nên tùy tiện đưa vào công cụ AI:

• Mật khẩu;
• Mã OTP;
• Thông tin tài khoản;
• Giấy tờ cá nhân;
• Hình ảnh riêng tư;
• Dữ liệu của người khác;
• Thông tin bí mật.

Trước khi tải dữ liệu lên một nền tảng, hãy tự hỏi:

“Thông tin này có thực sự cần thiết để cung cấp không?”

Xây dựng dấu vết số tích cực

Mỗi bài đăng, hình ảnh, video hoặc bình luận đều có thể trở thành một phần trong dấu vết số cá nhân.

Trong tương lai, dấu vết số có thể liên quan đến hình ảnh cá nhân, học tập và nghề nghiệp.

Vì vậy:

Nghĩ trước khi đăng - Kiểm tra trước khi chia sẻ - Tôn trọng trước khi bình luận.

Kỹ năng số cho học tập và nghề nghiệp tương lai

Cẩm nang không chỉ tập trung vào việc phòng tránh rủi ro mà còn giúp học sinh nhìn thấy cơ hội của công nghệ.

Những kỹ năng ngày càng quan trọng gồm:

• Tư duy phản biện;
• Kỹ năng số;
• Sử dụng AI;
• Tìm kiếm thông tin;
• Giao tiếp số;
• Làm việc nhóm;
• Khả năng thích ứng.

Thông điệp:

Công nghệ thay đổi rất nhanh. Khả năng học hỏi và thích ứng mới là năng lực lâu dài.

10 tình huống - 10 lựa chọn

Cẩm nang dành một phần riêng để học sinh tự kiểm tra kỹ năng.

Các tình huống xoay quanh:

1. Mã OTP;
2. Link trúng thưởng;
3. Tin tức chưa kiểm chứng;
4. AI làm bài tập;
5. AI đưa thông tin sai;
6. Video deepfake;
7. Người lạ thu thập thông tin;
8. Bắt nạt trên mạng;
9. AI yêu cầu dữ liệu cá nhân;
10. Giả giọng người thân để lừa đảo.

Học sinh lựa chọn phương án trước, sau đó xem đáp án và tự chấm điểm.

Cách thiết kế này giúp cẩm nang trở thành một sản phẩm tương tác, thay vì chỉ là tài liệu đọc.

Cẩm nang khổ A5 - khoảng 24 trang

Mẫu sản phẩm được đề xuất:

Khổ A5 - 24 trang

Nội dung kết hợp:

• Infographic;
• Hình minh họa;
• Tình huống;
• Checklist;
• Mini game;
• QR Code;
• Thông điệp ngắn.

Cấu trúc 24 trang có thể chia thành các nhóm:

Sống an toàn trong thế giới số
→ Kiểm chứng thông tin
→ Ứng xử và dấu vết số
→ AI trong học tập
→ AI và trách nhiệm
→ Kỹ năng số cho tương lai
→ 10 tình huống - 10 lựa chọn

Địa phương hóa Cẩm nang Kỹ năng số & AI

Mỗi địa phương có thể có những yêu cầu và định hướng tuyên truyền khác nhau.

VietnamMedia có thể phát triển phiên bản riêng dựa trên một khung nội dung thống nhất, đồng thời điều chỉnh:

• Nội dung;
• Hình ảnh;
• Bối cảnh;
• Thông điệp;
• QR học liệu;
• Nhận diện chương trình;
• Thông tin cơ quan triển khai.

Đặc biệt, hình ảnh học sinh có thể được thiết kế phù hợp với đặc điểm văn hóa và giáo dục của từng địa phương.

Bộ sản phẩm Kỹ năng số dành cho học sinh

Ba sản phẩm được thiết kế theo một hệ thống nhưng khác nhau về mức độ nhận thức và nội dung:

TIỂU HỌC

Tờ gấp Kỹ năng số
Hình thành thói quen an toàn

THCS

Sổ tay Kỹ năng số học đường
Phát triển kỹ năng và tư duy số

THPT

Cẩm nang Kỹ năng số & AI
Làm chủ công nghệ - Chuẩn bị cho tương lai

Từ biết sử dụng công nghệ → biết bảo vệ mình → biết kiểm chứng → biết làm chủ AI → trở thành công dân số có trách nhiệm.

VietnamMedia - Phát triển tài liệu Kỹ năng số theo yêu cầu

VietnamMedia có thể đồng hành cùng các cơ quan, đơn vị và địa phương trong toàn bộ quá trình:

Ý tưởng → Nghiên cứu nội dung → Biên soạn → Biên tập → Thiết kế → Địa phương hóa → Hoàn thiện → Sản xuất

Sản phẩm có thể được xây dựng theo mẫu khung chung hoặc phát triển hoàn toàn theo yêu cầu của từng địa phương.

Đây không chỉ là hoạt động thiết kế và in ấn, mà là quá trình xây dựng một sản phẩm truyền thông - giáo dục phù hợp với từng nhóm học sinh.

Kỹ năng số hôm nay - Năng lực số cho tương lai.

FAQ

Cẩm nang Kỹ năng số & AI dành cho học sinh THPT có bao nhiêu trang?
Mẫu được đề xuất khoảng 24 trang khổ A5, có thể điều chỉnh theo nội dung thực tế.

Cẩm nang có thể sử dụng riêng cho từng tỉnh không?
Có. Nội dung và hình ảnh có thể được địa phương hóa.

Có thể tích hợp QR Code không?
Có. QR có thể liên kết tới học liệu, video, website hoặc các tài nguyên số.

VietnamMedia có biên soạn nội dung không?
Có. Có thể thực hiện toàn bộ quy trình từ ý tưởng, nội dung, biên tập, thiết kế đến sản xuất.